Historia muzeum

Położony w centrum Bełchatowa zabytkowy budynek przez większość Bełchatowian nazywany jest "dworkiem Olszewskich". Usytuowany przy jednej z głównych ulic miasta jest jednak z przylegającym parkiem miejscem o szczególnych walorach estetycznych. Kontakt z jego zabytkową materią, otoczenie urokliwego parku i rzeka Rakówka mijająca go swym korytem od strony zachodniej czynią to miejsce "magicznym". Nic wręcz dziwnego, że w otoczeniu dworu znajdują wytchnienie rodzice ze swoimi pociechami, zakochani spędzający tu miłe chwile, czy też wszyscy spragnieni ładu, harmonii i kontaktu z przyrodą i pięknem.

Historia Dworku Olszewskich rozpoczęła się w pierwszej połowie XVIII wieku i związana jest ze szlacheckim rodem Rychłowskich (legitymujących się herbem Nałęcz) - właścicieli Bełchatowa od pierwszego ćwierćwiecza XVIII wieku. Stanowiąca istotną część majątku Rychłowskich niewielka osada rozwijała się dzięki dogodnemu położeniu, krzyżującym się traktom z Piotrkowa do Wielunia i z Łasku do Kamieńska. Stanisław Rychłowski oraz jego brat Franciszek doprowadzili do dużego rozkwitu Bełchatowa. Podjęli także starania w kierunku podniesienia Bełchatowa do rzędu miast. W roku 1737 Stanisław Rychłowski uzyskał przywilej urządzania targów i jarmarków, co było niekiedy równoznaczne z uzyskaniem praw miejskich, gdyż w owym czasie głównie miasta były miejscem wymiany towarowej. Formalny przywilej miejski Franciszek Rychłowski uzyskał od króla Augusta III Sasa w 1743 roku. Ród Rychłowskich – reprezentował nierozerwalnie związany z historią Polski stan szlachecki. Tę część społeczeństwa dawnej Polski, która tak doskonale znana nam jest choćby z lektury "Pana Tadeusza" Adama Mickiewicza, a młodszym przedstawicielom naszego społeczeństwa z filmowej adaptacji tego skarbu literatury narodowej w reżyserii Andrzeja Wajdy.

Polska szlachta mieszkająca w swych majątkach na terenach Rzeczypospolitej, gdzie do najbliższego sąsiada było kilkanaście lub kilkadziesiąt kilometrów wraz ze swymi niewątpliwymi zaletami (polska gościnność, tradycja ważenia piwa, kuchnia obfitująca w dania z zapełniającej łąki i lasy dziczyzny, bogactwo zwyczajów i obyczajów z całowaniem niewieściej dłoni przy powitaniu, dbałością o przekazywane z pokolenia na pokolenie tego co zwiemy patriotycznym duchem) oraz licznymi wadami narodowymi (jak potoczna niechęć do wszystkiego co obce, pieniactwem i awanturniczą naturą) wywarła głęboki wpływ na obecny obraz polskiego społeczeństwa pomimo wiekowej różnicy czasu. Niestety ta warstwa społeczna jest już elementem polskiej historii i krajobrazu, który już nie wróci a jednak stale będziemy mieli ją przed oczami wspominając wzloty i upadki Rzeczypospolitej.

Rychłowscy wznieśli w centralnym ośrodku swoich włości murowany kościół oraz klasztor. Postanowili również wznieść w tym miejscu reprezentacyjną siedzibę rodową. Według informacji podanej przez Władysława Kubika projektantem dworu mógł być architekt włoskiego pochodzenia Lodovico Cocci. Informacja ta choć nie do końca potwierdzona jest w znacznej mierze prawdopodobna. Mecenat polskiej szlachty umożliwiał realizację inwestycji, przy których pracowali twórcy obcego pochodzenia. Sytuacja taka była powszechna w dawnej Rzeczypospolitej, w czasach gdy nie funkcjonowało zorganizowane szkolnictwo artystyczne a polscy twórcy zbierali doświadczenia od zagranicznych mistrzów. Polska szlachta wzorując się na działaniach podejmowanych przez króla i magnaterię zlecała prace architektom, rzeźbiarzom i malarzom przybywającym do naszego kraju, chociażby z południa Europy. Warto przypomnieć, że właśnie w taki sposób dotarł do nas renesans. Możemy przypuszczać, ze bełchatowska rezydencja Rychłowskich mogła powstać własnie w podobnych okolicznościach. Miała być rodowym gniazdem i świadczyć o pozycji społecznej i zamożności właścicieli. Budowa dworu była na pewno istotnym wydarzeniem dla niewielkiego osiemnastowiecznego Bełchatowa, który wraz z działaniami podejmowanymi przez Rychłowskich wkraczał na drogę architektonicznego i społecznego rozwoju. Niestety wobec braku odpowiednich dokumentów archiwalnych nie jesteśmy w stanie ustalić konkretnej daty rozpoczęcia budowy dworu i szczegółów realizacji tego przedsięwzięcia.

Budowa siedziby Rychłowskich nawiązywała do powszechnie przyjętych wówczas rozwiązań architektonicznych i najlepszych tradycji. Z architektury francuskiej, której skala i rozmach realizowanych projektów podziwiany był w całej ówczesnej Europie zaczerpnięto specyficzne usytuowanie budynku zwane "entre cour et jardin" (fr. między dziedzińcem a ogrodem). Według tego założenia główny budynek zwany "corps de logis" miał posiadać najczęściej ryzalit akcentujący oś symetrii całego założenia z przylegającymi prostopadle do niego skrzydłami, między którymi powstawał reprezentacyjny dziedziniec zwany "cour d'honneur". Po przeciwnej stronie, z tyłu budynku miał znajdować się ogród dopełniający takie rozwiązanie architektoniczne.

Dwór w Bełchatowie zaczęto budować najprawdopodobniej w I połowie XVIII wieku. Bryłę budynku odsunięto w głąb od przylegających ulic a frontową część skierowano ku wschodowi. W ten sposób zasadniczy korpus założony na planie prostokąta zorientowano zgodnie z osią wyznaczająca kierunki północ-południe. Budynek na kamiennych fundamentach, częściowo podpiwniczony wzniesiono z cegły a elewację potynkowano. Pierwotne parterowe założenie poszerzono w XIX wieku dwukrotnie. Schemat założenia uzyskał formę nieco zredukowaną przypominającą polskie dwory z alkierzami usytuowanymi w narożach. W tym przypadku zrezygnowano z budowy rozległych skrzydeł korpusu na rzecz wysuniętych przed lico pierwotnego muru ryzalitów. Nad główną bryłą dworu dobudowano piętro, które zostało zamknięte mansardowym dachem, krytym wówczas gontem. Zewnętrzne ściany zostały zwieńczone gzymsem a elewację ożywiono pilastrami. Główne wejście do dworu otrzymało formę portyku wspartego na czterech kolumnach, nad którymi usytuowano balkon. Taką formę architektoniczną dwór uzyskał po przebudowach dokonanych przez kolejnych właścicieli Bełchatowa – szlachecki ród Kaczkowskich herbu Świnka. Kaczkowscy rozpoczęli kolejny ważny etap rozwoju Bełchatowa dzięki inwestycjom w rozwijający się przemysł włókienniczy. Jako przedstawiciele polskiej szlachty w należyty sposób zadbali o bełchatowski dwór, podejmując przy okazji inne przedsięwzięcia architektoniczne, jak chociażby budowa kościoła ewangelickiego. Otworzyli miasto dla ludności napływowej, np. tkaczy przybyłych do Bełchatowa z dzisiejszych terenów Austrii i Niemiec oraz ludności żydowskiej. W ten sposób Bełchatów z niewielkiej osady związanej ze szlacheckim dominium Rychłowskich ewoluował do wielonarodowościowego miasta, w którym rozwijał się przemysł. Podczas naszych narodowych powstań – listopadowego i styczniowego wykazali się patriotycznie wspierając walczących o wolność. Pod koniec XIX wieku dwór stał się własnością pochodzącego z Bawarii - Henryka Hellwiga - przedsiębiorcy, właściciela browaru w Tuszynie. W posiadaniu rodziny Hellwigów dwór pozostawał do 1949 roku. Wówczas kupił go bełchatowski lekarz Wacław Olszewski z małżonką. Obecni mieszkańcy Bełchatowa właśnie mianem Dworku Olszewskich nazywają ten późnobarokowy zabytek. W latach osiemdziesiątych XX wieku rodzina Olszewskich odsprzedała dwór Skarbowi Państwa a władze Bełchatowa podjęły działania mające na celu ratowanie nadwyrężonej zębem czasu zabytkowej materii dworu. Po wstępnych przygotowaniach rozpoczęto remont dworu prowadzony pod nadzorem Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków – Zygmunta Błaszczyka. Prace remontowe zakończono w 1998 roku a w odnowionym dworze zorganizowano siedzibę Muzeum Regionalnego w Bełchatowie.

Późnobarokowy dwór wybudowano na początku XVIII wieku na planie prostokąta. Budynek jest murowany z cegły i potynkowany, częściowo podpiwniczony. Posiada cztery jednopiętrowe ryzality. Trzy z nich w elewacji wschodniej, z kolei czwarty ryzalit wybiega łagodnym łukiem pośrodku elewacji zachodniej.

Budowa dworu odbywała się w trzech etapach:

  • dwutraktowy parterowy dwór z wieku XVIII z narożnymi pokojami, w których do dziś zachowały się sklepienia kolebkowe z lunetami,
  • dobudowa przybudówek od północy i południa z facjatami w I połowie XIX wieku; z tego okresu pochodzi kominek w jednym z pokojów, jak również elementy wzorzystej parkietowanej posadzki,
  • w II połowie wieku XIX powstają trzy ryzality od wschodu, piętro nad ryzalitem zachodnim; na osi środkowej dobudowano również piętro przez całą szerokość dworu.

HISTORIA MUZEUM REGIONALNEGO W BEŁCHATOWIE

Idea utworzenia Muzeum Regionalnego narodziła się wśród członków Stowarzyszenia Przyjaciół Bełchatowa. 16 lipca 1993 roku odbyło się pierwsze założycielskie posiedzenie Społecznego Komitetu Założycielskiego Muzeum Regionalnego.
Muzeum Regionalne utworzono i nadano mu statut uchwałą Rady Miejskiej w Bełchatowie z dnia 28 listopada 1994 roku (nr 72/VI/94). Formalnie działalność swą rozpoczęło w 1995 roku.

Decyzją Rady Miejskiej siedzibą nowej placówki kultury miał zostać XVIII - wieczny dworek szlachecki (zwany potocznie "dworkiem Olszewskich") usytuowany w centrum miasta. Do momentu ukończenia renowacji zabytkowego obiektu do dyspozycji muzeum przekazano wybudowany w 1938 roku budynek "Strzelca" przy ulicy 1 maja 45.

Pierwszym dyrektorem Muzeum Regionalnego był Bogusław Dziedzic.
Od grudnia 2003 r. do marca 2015 r. funkcję tę pełnił Jacek Niewieczerzał.
Od kwietnia 2015 r. do lipca 2016 r. dyrektorem muzeum był Dariusz Rogut.
Od sierpnia 2016 r. dyrektorem muzeum jest Marek Tokarek.